Τι είναι και πώς γίνεται το κομπόστ

Το κομπόστ είναι το τελικό προ­ϊόν της φυσι­κής δια­δι­κα­σίας απο­σύν­θε­σης οργα­νι­κών υλών από τον κήπο ή την κου­ζίνα μας. Η γλυ­κιά, γήινη μυρω­διά του είναι ευχά­ρι­στη και αξέχαστη.

Το κομπόστ είναι ένα σκούρο, εύθρυ­πτο υλικό με γήινη μυρω­διά που δημιουρ­γεί­ται από μικρο­ορ­γα­νι­σμούς που δια­σπούν οργα­νι­κές ύλες, όπως φύλλα, κομ­μένο γρα­σίδι και κάποια απορ­ρίμ­ματα από την κου­ζίνα μας.

Το κομπόστ δεν είναι πλή­ρως απο­σα­θρω­μένο, όπως ο χού­μος. Περιέ­χει μικρά κομ­μά­τια τα οποία μπο­ρούμε να ανα­γνω­ρί­σουμε σαν κλα­ρά­κια και φύλλα. Όταν το προ­σθέ­τουμε στο χώμα, ανα­λαμ­βά­νει ένα διπλό ρόλο. Αφ’ ενός παρέ­χει θρε­πτι­κές ουσίες στα φυτά αφ’ ετέ­ρου βελ­τιώ­νει τη δομή κάθε τύπου χώμα­τος αφρα­τί­ζο­ντάς το. Επί­σης βελ­τιώ­νει την κατα­κρά­τηση νερού, γιατί μπο­ρεί να απορ­ροφά σχε­δόν το διπλά­σιο του βάρους του σε νερό.

Το κομπόστ είναι σχε­τικά στα­θερό, αλλά συνε­χί­ζει να αλλά­ζει όταν το ανα­μεί­ξουμε με χώμα. Το ενσω­μα­τώ­νουμε στο χώμα για να βοη­θή­σουμε στην ανα­πλή­ρωση του χού­μου που χάθηκε λόγω της καλ­λιέρ­γειας και άλλων δρα­στη­ριο­τή­των. Ο χού­μος είναι απα­ραί­τη­τος για τη ζωή πάνω στη Γη, ακρι­βώς όπως ο αέρας, και απο­τε­λεί ένα σύν­θετο σύστημα μετα­φο­ράς τρο­φής μέσα στο έδαφος!

Γιατί χρη­σι­μο­ποιούμε κομπόστ;

Η μετα­τροπή των απο­μει­να­ριών του κήπου ή της καλ­λιέρ­γειάς μας σε κομπόστ έχει πολλά πλε­ο­νε­κτή­ματα. Είναι καταρ­χήν είναι ένας τρό­πος για να μειώ­σουμε τα σκου­πί­δια που παρά­γουμε και πρέ­πει να βρούμε τρόπο να τα ξεφορ­τω­θούμε. Παράλ­ληλα όμως μας παρέ­χει πολλά χρή­σιμα πλεονεκτήματα.

Το κομπόστ είναι ένα εξαι­ρε­τικό πρό­σθετο του χώμα­τος το οποίο βελ­τιώ­νει την υγεία και τη δομή τόσο των αργι­λι­κών όσο και των αμμω­δών εδα­φών. Μπο­ρούμε να το προ­σθέ­σουμε στο πάνω μέρος του χώμα­τος σαν επί­στρωμα. Αν το ανα­μεί­ξουμε και με άλλα στοι­χεία φτιά­χνουμε ένα καλό φυτόχωμα.

Τρεις λόγοι για να φτιά­χνετε κομπόστ

1. Βελ­τιώ­νει την υγεία και την εμφά­νιση του κήπου ή της καλ­λιέρ­γειάς σας.

2. Σας γλι­τώ­νει χρή­ματα για λιπά­σματα και ακριβά πρό­σθετα χώματος.

3. Μέχρι και 75% των υλι­κών που κατα­λή­γουν στις χωμα­τε­ρές, θα μπο­ρού­σαν να γίνουν κομπόστ! Αν φτιά­χνετε συνε­χώς κομπόστ, τότε μειώ­νετε τον όγκο των σκου­πι­διών που παρά­γετε. Ειδικά  σε μια κατά­σταση που η υπη­ρε­σία απο­κο­μι­δής σκου­πι­διών, την οποία σήμερα θεω­ρούμε δεδο­μένη, γίνε­ται ακριβή ή αδύ­νατη, τότε δεν θα σας πνί­ξουν τα ίδια σας τα σκου­πί­δια και θα γλι­τώ­σετε χρήματα!

Κομπόστ: Η επι­τά­χυνση μιας φυσι­κής διαδικασίας

Το διά­γραμμα δεί­χνει τι συμ­βαί­νει στον σωρό των οργα­νι­κών υλών κατά τη διάρ­κεια της κομπο­στο­ποί­η­σης. Φαί­νε­ται επί­σης γιατί είναι καλύ­τερο η δια­δι­κα­σία να γίνε­ται σε κλει­στό κιβώ­τιο κομποστοποίησης.

Πολ­λοί έχουμε βρε­θεί μέσα σε ένα δάσος και έχουμε πιά­σει το μαλακό και παχύ στρώμα σκού­ρων φύλ­λων σε απο­σύν­θεση. Η γλυ­κιά, γήινη  μυρω­διά τους είναι αξέ­χα­στη και ευχάριστη.

Καθώς τα φθι­νο­πω­ρινά φύλλα πέφτουν, εκα­το­ντά­δες δια­φο­ρε­τικά πλά­σματα όπως πόδου­ροι, σαρα­ντα­πο­δα­ρού­σες, σκου­λή­κια, ακά­ρεα και πολλά άλλα περι­μέ­νουν να μασή­σουν, να κόψουν, να τρί­ψουν και να χωνέ­ψουν τα πεσμένα φύλλα. Τα έντομα αυτά απο­βάλ­λουν μια οργα­νική ουσία που απο­τε­λεί το φαγητό για μικρο­ορ­γα­νι­σμούς όπως βακτη­ρί­δια, μύκη­τες και άλλα πλά­σματα που είναι οι απο­δο­μη­τές της φύσης.

Για να αντι­γρά­ψετε αυτή τη φυσική δια­δι­κα­σία στον κήπο ή την καλ­λιέρ­γειά σας με ένα πιο γρή­γορο τρόπο, θα πρέ­πει να δώσετε στους απο­δο­μη­τές πολύ άνθρακα και άζωτο (από οργα­νι­κές πηγές) και πολύ νερό και αέρα. Υπάρ­χουν πολ­λές πηγές άνθρακα και αζώ­του καθ’ όλη τη διάρ­κεια του χρόνου.

Τα φθι­νο­πω­ρινά φύλλα απο­τε­λούν μια ατέ­λειωτη πηγή άνθρακα. Τα ξηρά φύλλα και πολ­λές άλλες πηγές άνθρακα μπο­ρούν να απο­θη­κευ­τούν μέχρι να μετα­τρα­πούν σε υλικό με υψηλή περιε­κτι­κό­τητα σε άζωτο.

Το άζωτο είναι άφθονο το καλο­καίρι υπό τη μορφή κομ­μέ­νου γρα­σι­διού, ζιζα­νίων και μαρα­μέ­νων φυτών. Σημειώ­στε πάντως πως οι πηγές αζώ­του δεν μπο­ρούν να απο­θη­κευ­τούν εύκολα.

Τί μπο­ρούμε να κομποστοποιήσουμε;

Δύο τύποι υλι­κών χρειά­ζο­νται για να έχουμε ένα πετυ­χη­μένο μείγμα κομπόστ: Τα “πρά­σινα” υλικά που είναι πλού­σια σε άζωτο και τα “καφέ” υλικά που είναι πλού­σια σε άνθρακα.

Πρά­σινο » Άζωτο
Καφέ » Άνθρακας

Δείτε τον παρα­κάτω πίνακα με υλικά που θεω­ρού­νται “πρά­σινα” και “καφέ”.

Πηγές άνθρακα (καφέ) Υπο­λείμ­ματα καλα­μπο­κιού και καλα­μπόκι
Ξερά φύλλα
Χαρτί
Άχυρο και σανός
Πριο­νίδι και κομ­μα­τά­κια ξύλου*
Τρίμ­ματα θάμνων
Αλε­σμέ­νοι τηλε­φω­νι­κοί κατά­λο­γοι
Αλε­σμένο χαρτί φωτο­τυ­πίας (χωρίς επίστρωση)
Πηγές αζώ­του (πρά­σινα) Τρι­φύλλι
Κόκ­κοι και υπο­λείμ­ματα καφέ
Υπο­λείμ­ματα καβου­ριών και ψαριών**
Υπο­λείμ­ματα από φρούτα και λαχα­νικά
Απο­θη­κευ­μένα ξερά χόρτα και γρα­σίδι
Φρέ­σκος σανός
Κοπριά: Αγε­λά­δας, αλό­γου, που­λε­ρι­κών, προ­βά­των και κου­νε­λιών
Φύκια

* Χρειά­ζο­νται περισ­σό­τερο χρόνο για να απο­συ­ντε­θούν
** Μόνο με τη μέθοδο του χαντα­κιού (βλ. παρακάτω)

ΠΡΟΣΟΧΗ:
Οι σπό­ροι που είναι φορ­τω­μέ­νοι με ζιζά­νια και οι ρίζες που έχουν προ­σβλη­θεί από νημα­τώδη δεν πρέ­πει να μπαί­νουν στο κομπόστ, γιατί οι περισ­σό­τε­ρες οικια­κές μονά­δες κομπόστ δύσκολα φτά­νουν σε υψη­λές θερ­μο­κρα­σίες (55–60°C) που απαι­τού­νται για να κατα­στρα­φούν αυτά τα παράσιτα.

Επί­σης μη βάζετε ποτέ κρέας, κόκαλα, σάλ­τσες, λίπη και λιπαρά φαγητά στο κομπόστ, επειδή μπο­ρεί να τρα­βή­ξουν ζώα ή να βγά­ζουν άσχη­μες οσμές.

Τέλος, η κοπριά ζώων που τρώνε φυτά (αγε­λά­δες, άλογα κλπ) είναι μια ιδα­νική πηγή “πρά­σι­νων” υλι­κών για το κομπόστ σας. Αντί­θετα, τα κόπρανα κρε­α­το­φά­γων ζώων (γάτες, σκύ­λοι κλπ) είναι επι­κίν­δυνη και δεν πρέ­πει να χρη­σι­μο­ποιεί­ται, καθώς μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σει πολ­λές ασθένειες.

Πώς παρά­γε­ται το κομπόστ. Η ανα­λο­γία Α/Α.

Τα άχρη­στα για μας απορ­ρίμ­ματα από τον κήπο και την κου­ζίνα μας είναι η τροφή που προ­σφέ­ρουμε στους μικρο­ορ­γα­νι­σμούς για να μας δώσουν δωρεάν πολύ­τιμο κομπόστ.

Η ουσία του κομπόστ είναι να προ­μη­θεύ­ουμε στους μικρο­ορ­γα­νι­σμούς που προ­κα­λούν την απο­σύν­θεση τα βασικά στοι­χεία της ζωής: Τροφή, νερό και οξυ­γόνο. Η μικρο­βιακή δρα­στη­ριό­τητα επη­ρε­ά­ζε­ται από το πόσο άνθρακα (καφέ υλικό) και πόσο άζωτο (πρά­σινο υλικό) έχουμε. Αυτό είναι γνω­στό συνή­θως ως ο λόγος άνθρακα προς άζωτο ή ανα­λο­γία Α/Α. Η ιδα­νική ανα­λο­γία Α/Α για μια γρή­γορη κομπο­στο­ποί­ηση είναι περί­που 30/1 ή λιγό­τερο. Προ­σθέ­τουμε επί­σης νερό στο κομπόστ όταν χρειά­ζε­ται για να πετύ­χουμε μια υγρα­σία της τάξης του 60%, δηλαδή το μείγμα μας να μοιά­ζει με στυμ­μένο σφουγγάρι.

Είναι σημα­ντικό να γνω­ρί­ζουμε τη σχέση Α/Α στα υλικά που βάζουμε στο μείγμα, για να δια­τη­ρούμε μια ισορ­ρο­πία. Αν για παρά­δειγμα υπάρ­χουν φύλλα από δρυ στο περι­βάλ­λον μας, που έχουν ανα­λο­γία Α/Α της τάξης του 80/1, τότε αν προ­σθέ­σουμε κομ­μένο γρα­σίδι, που έχει Α/Α 17/1 και τα ανα­μεί­ξουμε μαζί, το απο­τέ­λε­σμα θα είναι σχε­δόν ένα ιδα­νικό 30/1.

Φυσικά, κάποια άλλα υλικά έχουν άλλες ανα­λο­γίες Α/Α και θα πρέ­πει να προ­στί­θε­νται με προ­σοχή στο μείγμα. Οι εφη­με­ρί­δες και το πριο­νίδι έχουν Α/Α περί­που 800/1. Αυτά τα υλικά θα πρέ­πει να χρη­σι­μο­ποιού­νται σπά­νια, αν θέλουμε να έχουμε σωστή κομποστοποίηση.

Τα πράγ­ματα είναι απλά. Δεν χρειά­ζε­ται κάποιος να είναι μαθη­μα­τική ιδιο­φυία για να φτιά­ξει ένα καλό κομπόστ. Αρκεί να ξέρει τους συν­δυα­σμούς “πρά­σι­νων” υλι­κών (γεμά­των άζωτο) και “καφέ” υλι­κών (γεμά­των άνθρακα).

Πίνα­κας: Ανα­λο­γία Α/Α για συνήθη υλικά  που χρη­σι­μο­ποιού­νται στο κομπόστ

Υπο­λείμ­ματα φρούτων 35/1
Κομ­μένο γρασίδι 17/1
Φύλλα 60/1
Χωνε­μένη κοπριά 20/1
Άχυρο 100/1
Απο­μει­νά­ρια από το τρα­πέζι μας
(όχι κρέ­ατα, κόκαλα και λίπη)
15/1
Τρι­φύλλι 12/1
Καλα­μπόκι 98/1
Κοτσά­νια καλαμποκιού 60/1
Υπο­λείμ­ματα καφέ 20/1
Φρέ­σκο άχυρο 32/1
Κοπριά αγε­λά­δας 20/1
Κοπριά αλό­γου 30/1
Κοπριά που­λε­ρι­κών 10/1
Κοπριά  προ­βά­του 16/1
Κοπριά χοί­ρου 19/1
Εφη­με­ρί­δες 800/1
Πριο­νίδι 450/1
Φύκια 17/1
Κομ­μέ­νοι θάμνοι (πράσινοι) 50/1
Τηλε­φω­νι­κοί κατά­λο­γοι (πολτοποιημένοι) 770/1
Υπο­λείμ­ματα λαχανικών 13/1
Κομ­μα­τά­κια ξύλο (σκληρά) 560/1
Κομ­μα­τά­κια ξύλο (μαλακά) 640/1

Μην χρη­σι­μο­ποιείτε: Κόκαλα, κόπρανα γάτας και σκύ­λου, καθα­ρι­στικά και χλω­ρίνη, τυριά, μαγει­ρικό λάδι, γαλα­κτο­κο­μικά, λαρδί, μαγιο­νέζα, κρέας και παρά­γωγα κρέ­α­τος, βού­τυρο, προ­ϊ­ό­ντα με βάση το πετρέ­λαιο, πλα­στικά, σάλ­τσες για σαλά­τες, χώμα, συν­θε­τικά υφά­σματα, στάχτες.

Ο χώρος κομπο­στο­ποί­η­σης πρέ­πει να βρί­σκε­ται σε μια μεριά προ­στα­τευ­μένη από τον άνεμο που το στε­γνώ­νει και την οποία μπο­ρείτε να φτά­σετε με λάστιχο ποτί­σμα­τος. Τοπο­θε­τή­στε το κομπόστ σε ένα σημείο με σκιά που θα μπο­ρείτε να δου­λεύ­ετε με άνεση. Ανά­λογα με τον τύπο του κομπόστ που θα φτιά­ξετε, μάλ­λον θα θέλετε να μην είναι σε άμεση οπτική επαφή με εσάς και τους γεί­το­νές σας.

Ακόμα και μια απλή στοίβα με οργα­νι­κές ύλες σε ένα σημείο του κήπου μας τελικά θα μας προ­σφέ­ρει κομπόστ. Αρκεί να προ­σέ­ξουμε την υγρα­σία και το ανα­κά­τεμά της.

Πρέ­πει να έχετε κατά νου πως δεν υπάρ­χει κάτι μαγικό με τις μονά­δες κομπο­στο­ποί­η­σης που δια­τί­θε­νται στο εμπό­ριο ή τις προ­μη­θεύ­ε­στε από τον δήμο. Είναι μόνο πλα­στικά δοχεία και δεν κομπο­στο­ποιούν πιο γρή­γορα ή καλύ­τερα από μια απλή στοίβα.

Το πιο σημα­ντικό χαρα­κτη­ρι­στικό που θα πρέ­πει να έχει ένα κομπόστ είναι πως η στοίβα ή η μονάδα θα πρέ­πει να έχει ελά­χι­στες δια­στά­σεις ενός κυβικό μέτρο ή 100Χ100Χ100 εκα­το­στά σε κάθε πλευρά.

Υπάρ­χουν πολ­λοί τρό­ποι και κατα­σκευές για να οργα­νώ­σετε τον χώρο σας κομπο­στο­ποί­η­σης. Παρου­σιά­ζουμε μερι­κές ενδει­κτι­κές εικό­νας για να πάρετε ιδέες.

Αρι­στερά, χώρος κομπο­στο­ποί­η­σης φτιαγ­μέ­νος από όρθιες παλέ­τες σε σχήμα Π, που καλύ­πτο­νται εσω­τε­ρικά με κοτε­τσό­συρμα. Δεξιά, τρι­πλό κιβώ­τιο κομπο­στο­ποί­η­σης από ξύλινα πλαί­σια με συρ­μά­τινο πλέγμα. Κάτω, τέσ­σε­ρες εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κοί μεταξύ τους χώροι κομπο­στο­ποί­η­σης που δεί­χνουν πόσο πόσο ευέ­λι­κτες λύσεις μπο­ρεί να υιο­θε­τή­σει κάποιος.

Για να φτιά­ξετε το κομπόστ, τοπο­θε­τή­στε ίσες περί­που ποσό­τη­τες “πρά­σι­νων” και “καφέ” υλι­κών, σε εναλ­λασ­σό­μενα στρώ­ματα 10 εκα­το­στών, μέχρι το ύψος του ενός μέτρου.

Τα μικρό­τερα υλικά που βάζετε μέσα θα απο­συ­ντί­θε­νται γρη­γο­ρό­τερα από τα μεγα­λύ­τερα υλικά. Είναι βασικό να βρέ­χετε κάθε στρώμα καθώς φτιά­χνετε τον σωρό. Αν δεν το κάνετε, θα είναι σχε­δόν αδύ­νατο να βρέ­ξετε το κέντρο του σωρού, όταν τελειώ­σετε. Ο σωρός πρέ­πει να είναι υγρός, όχι μου­σκε­μέ­νος. Δεν υπάρ­χει κανένα πλε­ο­νέ­κτημα στο να αγο­ρά­σετε ένα “αρχικό πακέτο” για κομπόστ, από αυτά που πωλούν στο εμπό­ριο. Τα οργα­νικά απορ­ρίμ­ματα περιέ­χουν από φυσι­κού τους, τους απα­ραί­τη­τους μικρο­ορ­γα­νι­σμούς για ξεκι­νή­σετε μια δια­δι­κα­σία αποσύνθεσης.

Η δια­χεί­ριση του κομπόστ

Ένας νέος σωρός κομπόστ με πρά­σινα και καφέ υλικά θα ζεστα­θεί γρή­γορα. Αυτό δεί­χνει πως έχουμε έντονη μικρο­βιακή δρα­στη­ριό­τητα. Μετά από 4 με 7 μέρες, θα ξεκι­νή­σει να κρυώ­νει και τότε θα πρέ­πει να ανα­κα­τευ­τεί για να ανα­μει­χθούν τα υλικά και να ξεκι­νή­σει να ζεσταί­νε­ται ξανά. Ένας ζεστός σωρός πιθα­νώς να αρχί­σει να βγά­ζει ατμό, αλλά αυτό δεν είναι κάτι το ανησυχητικό.

Το κομπόστ μπο­ρεί να παρα­χθεί σχε­τικά γρή­γορα, μέσα σε έξι εβδο­μά­δες περί­που, αν ο σωρός ανα­μει­γνύ­ε­ται όταν πρέ­πει και αν τον βρέ­χετε όταν στε­γνώ­νει. Κοι­νώς, θέλει παρακολούθηση.

Το ανα­κά­τεμα του σωρού επι­τα­χύ­νει την κομπο­στο­ποί­ηση. Πρέ­πει επί­σης να προ­σέ­χετε την υγρα­σία του σωρού.

Το ανα­κά­τεμα το μείγ­μα­τος μετα­θέ­τει το υλικό από το εξω­τε­ρικό, πιο κρύο μέρος του σωρού στο θερ­μό­τερο κέντρο. Θα πρέ­πει να προ­σθέ­τετε περισ­σό­τερο νερό κατά την περί­οδο της κομπο­στο­ποί­η­σης, αν ο σωρός σας φαί­νε­ται στεγνός.

Όσο υλικό έχει προ­στε­θεί στο σωρό και δεν έχει ανα­κα­τευ­θεί ή βρα­χεί θα εξα­κο­λου­θεί να απο­συ­ντί­θε­ται. Απλά θα πάρει περισ­σό­τερο χρόνο. Αν σας ενδια­φέ­ρει να παρα­κο­λου­θείτε τη θερ­μο­κρα­σία του σωρού, χρη­σι­μο­ποι­ή­στε ένα μεταλ­λικό θερ­μό­με­τρο ψησί­μα­τος με μακρύ στέ­λε­χος, που μπο­ρεί να δια­βά­σει θερ­μο­κρα­σίες άνω των 70 βαθμών.

Η καλύ­τερη θερ­μο­κρα­σία είναι από 50°C έως 55°C. Υψη­λό­τε­ρες θερ­μο­κρα­σίες από αυτές ίσως να είναι επι­θυ­μη­τές, καθώς κατα­στρέ­φουν τους σπό­ρους των ζιζα­νίων ή άλλα παθο­γόνα των φυτών, αλλά είναι δύσκολο να δια­τη­ρή­σετε τέτοια θερ­μο­κρα­σία στον σωρό σας. Προ­σέξτε να μην φτά­σει ο σωρός σε θερ­μο­κρα­σίες πάνω από 65°C, καθώς τότε πολ­λοί από τους μικρο­ορ­γα­νι­σμούς που εμπλέ­κο­νται στην κομπο­στο­ποί­ηση είτε αδρα­νο­ποιού­νται είτε πεθαίνουν.

Κρύα / παθη­τική κομπο­στο­ποί­ηση

Αυτή η μέθο­δος δεν έχει κόπο, αλλά απαι­τεί υπο­μονή. Η δια­δι­κα­σία γίνε­ται από μια κατη­γο­ρία μικρο­ορ­γα­νι­σμών που ονο­μά­ζο­νται μεσό­φιλα και ανα­πα­ρά­γο­νται σε θερ­μο­κρα­σία περι­βάλ­λο­ντος, δηλαδή από 4°C μέχρι 43°C.

Αυτά τα μικρό­βια παρά­γουν εξαι­ρε­τικό κομπόστ, αλλά χρειά­ζο­νται περί­που ένα χρόνο για να ολο­κλη­ρώ­σουν τη δια­δι­κα­σία. Αν προ­σθέ­τετε συνε­χώς φρέ­σκο υλικό στον σωρό σας, το κομπόστ που θα είναι από πάνω θα είναι πάντα στα πρώτα στά­δια της απο­σύν­θε­σης, όταν το υλικό στη βάση θα είναι έτοιμο για χρήση. Κάθε χρόνο, αφαι­ρέ­στε το πάνω μέρος του σωρού και μαζέψτε τη βάση, ή ξεκι­νή­στε ένα και­νούρ­γιο σωρό όταν ο ήδη υπάρ­χων έχει δια­στά­σεις 90Χ90Χ90 εκα­το­στά. Ποτέ μην χτί­ζετε ένα σωρό ψηλό­τερο από 1,5 μέτρα, καθώς το βάρος και ο όγκος του θα συμπιέ­σουν τα οργα­νικά απορ­ρίμ­ματα και θα περιο­ρί­σουν την κυκλο­φο­ρία του αέρα. Αυτό μπο­ρεί να δημιουρ­γή­σει μια δύσο­σμη, ανα­ε­ρό­βια απο­σύν­θεση. Ο σωρός πρέ­πει να γυρί­ζε­ται μια ή δύο φορές το χρόνο για να επι­τα­χυν­θεί η δια­δι­κα­σία και να πετύ­χετε ένα πιο ομοιό­μορφο προϊόν.

Τα κιβώ­τια κομπο­στο­ποί­η­σης απο­τε­λούν την πιο νοι­κο­κυ­ρε­μένη λύση κομπο­στο­ποί­η­σης. Μπο­ρούν να γίνουν εξ ολο­κλή­ρου από ξύλο ή από συν­δυα­σμό ξύλου και συρ­μά­τι­νου πλέγματος.

Ζεστή / ενεργή κομποστοποίηση

Αυτή η μέθο­δος παρά­γει κομπόστ πολύ πιο σύντομα, αλλά απαι­τεί περισ­σό­τερη προ­σοχή και περιο­δική εργα­σία. Η ζεστή κομπο­στο­ποί­ηση συνή­θως περι­λαμ­βά­νει ένα κιβώ­τιο κομπο­στο­ποί­η­σης ή του­λά­χι­στο ένα σωρό, που είναι γεμά­τος με υλικό από την πρώτη στιγμή, χωρίς να προ­στε­θεί κάποιο υλικό αργό­τερα. Το ιδα­νικό μέγε­θος για τη μέθοδο αυτή είναι 90Χ90Χ90 εκα­το­στά ή περί­που 760 λίτρα.

Ένας τέτοιος σωρός περιέ­χει ένα ευρύ φάσμα μικρο­ορ­γα­νι­σμών και παρά­γει σημα­ντική θερ­μό­τητα. Από τη στιγμή που θα ξεκι­νή­σει η δια­δι­κα­σία και θα τρο­φο­δο­τη­θεί από το κατάλ­ληλο μείγμα άνθρακα (καφέ υλικό), αζώ­του (πρά­σινο υλικό), νερό και αέρα, τα θερ­μό­φιλα μικρό­βια, που αγα­πούν τις υψη­λές θερ­μο­κρα­σίες, θα παρά­γουν θερ­μο­κρα­σίες από 54°C έως 76°C για ένα χρο­νικό διά­στημα έξι με οκτώ εβδομάδων.

Μάθετε για τα μικρόβια

Μεσό­φιλα: Μικρόβια/διασπαστές που ζουν και ανα­πα­ρά­γο­νται σε θερ­μο­κρα­σία περι­βάλ­λο­ντος (4°C μέχρι 43°C).

Θερ­μό­φιλα: Μικρόβια/διασπαστές που ζουν και ανα­πα­ρά­γο­νται σε θερ­μο­κρα­σίες από 43°C μέχρι 76°C. Η θερ­μο­κρα­σία συνή­θως αυξά­νε­ται μέσα σε 24 ώρες από τη στιγμή που θα γεμί­σετε τον κάδο ή θα στή­σετε τον σωρό. Καθώς τα θερ­μό­φιλα κατα­να­λώ­νουν θρε­πτικά συστα­τικά και οξυ­γόνο, παρά­γουν αρκετή θερ­μό­τητα για να εξα­ε­ρώ­σουν κάποια από την υγρα­σία. Η θερ­μο­κρα­σία θα αρχί­σει να πέφτει καθώς αυτά θα αρχί­σουν να πεθαί­νουν. Αυτό θα συμ­βεί όταν τα πιο ευκο­λο­χώ­νευτα σάκ­χαρα και άμυλα δια­σπα­στούν σε πιο δύσπε­πτα συστα­τικά. Εκείνη τη στιγμή, πριν η θερ­μο­κρα­σία πέσει κάτω από τους 38°C, ανα­κα­τέψτε το υλικό έτσι ώστε φρέ­σκα συστα­τικά, αέρας και, αν χρειά­ζε­ται, νερό, να μετα­κι­νη­θούν στο κέντρο του σωρού. Σημειώ­στε πως σιγά-σιγά με τον καιρό, ο όγκος του αρχι­κού σας υλι­κού θα μειωθεί.

ΠΡΟΣΟΧΗ:
Ποτέ μην προ­σθέ­τετε περισ­σό­τερο φρέ­σκο υλικό, αν πρώτα δεν δια­πι­στώ­σετε πως η δια­δι­κα­σία λει­τουρ­γεί σωστά (Βλ. παρα­κάτω, Προβλήματα).

Να ελέγ­χετε συχνά τη θερ­μο­κρα­σία, να προ­σθέ­τετε υγρα­σία και να ανα­μει­γνύ­ετε τα υλικά μέχρις ότου φτά­σουν περί­που στο 50% του αρχι­κού τους όγκου. Τότε η θερ­μο­κρα­σία δεν θα αυξη­θεί ξανά. Το κομπόστ σας θα είναι σκούρο καφέ και δεν θα μοιά­ζει καθό­λου με τα αρχικά σας υλικά. Τότε αφή­στε τον σωρό να κάτσει για δύο εβδο­μά­δες, επι­τρέ­πο­ντας στα μεσό­φιλα να απο­τε­λειώ­σουν τη δια­δι­κα­σία. Αυτό είναι γνω­στό ως “θερα­πεία” και βοη­θάει να ισορ­ρο­πή­σουν τα θρε­πτικά στοιχεία

Κομπο­στο­ποί­ηση σε στρώματα

Είναι μια εξαι­ρε­τική μέθο­δος για να δημιουρ­γή­σετε ένα νέο σημείο κομπο­στο­ποί­η­σης αργά το καλο­καίρι, ώστε να έχετε έτοιμο κομπόστ για φύτευση την επό­μενη άνοιξη.

  1. Θερί­στε την επι­φά­νεια όπου θα στη­θεί ο σωρός σας όσο χαμη­λό­τερα γίνε­ται και προ­σθέ­στε ελεύ­θερα αζω­τούχο λίπα­σμα ή κομ­μένο γρασίδι.
  2. Συνε­χί­στε με ένα παχύ στρώμα εφη­με­ρί­δων ή χαρ­το­νιού γκο­φρέ πάνω από όλη την επι­φά­νεια που θα καλύ­ψει ο σωρός σας. Χρη­σι­μο­ποι­ή­στε του­λά­χι­στον 8 στρώ­σεις εφημερίδων.
  3. Από πάνω από το χαρτί απλώ­στε ένα στρώμα 10 εκα­το­στών από καλά χωνε­μένη κοπριά, κομπόστ ή θρυμ­μα­τι­σμένα φύλλα.
  4. Απλώ­στε από πάνω ένα παχύ στρώμα 20 εκα­το­στών από μαλακά υπο­λείμ­ματα από τον κήπο ή την καλ­λιέρ­γειά σας (χωρίς καθό­λου κλα­διά), απο­φά­για από την κου­ζίνα σας, κομ­μένα φύλλα, άχυρο και οποιο­δή­ποτε άλλο μείγμα από παρό­μοια υλικά.
  5. Βρέξτε καλά.
  6. Το στρώμα των οργα­νι­κών υλι­κών θα καθί­σει και θα έχει περί­που 20 εκα­το­στά ύψος όταν θα είναι έτοιμο για χρήση.

Αυτή η μέθο­δος χρη­σι­μο­ποιεί μεγά­λες ποσό­τη­τες οργα­νι­κής ύλης, απαι­τεί αρχική εργα­σία, δεν απαι­τεί γύρι­σμα και προ­ά­γει τον πλη­θυ­σμό των γαιοσκωλήκων.

Κάτω από ιδα­νι­κές συν­θή­κες, η δια­δι­κα­σία θα ολο­κλη­ρω­θεί μέσα σε έξι μήνες, αλλά το πιο πιθανό είναι να χρεια­στεί  9 με 12 μήνες.

Μια άλλη μορφή κομπο­στο­ποί­η­σης σε στρώ­ματα προ­τεί­νει να απλώ­σουμε ακόμα ένα στρώμα θρυμ­μα­τι­σμέ­νων φύλ­λων 20 με 25 εκα­το­στών πάνω από το σωρό. Μετά μπο­ρούμε να καλύ­ψουμε είτε με ένα νέο στρώμα 2 με 5 εκα­το­στών από ώριμη κοπριά ή κομπόστ, είτε να απλώ­σουμε από πάνω αζω­τούχο λίπα­σμα (μισό κιλό για κάθε 30 τετρα­γω­νικά μέτρα θρυμ­μα­τι­σμέ­νων φύλ­λων). Στο τέλος βρέ­χουμε καλά για να το ξεκινήσουμε.

Κομπο­στο­ποί­ηση σε τάφρους

Αυτή η μέθο­δος προ­σφέ­ρει σε έναν καλ­λιερ­γητή μικρού κήπου ένα εργα­λείο για να βελ­τιώ­νει το χώμα του σε καθη­με­ρινή βάση.

Μετά τη συγκο­μιδή του φθι­νο­πώ­ρου, σκάψτε μια τάφρο, περί­που 20 με 25 εκα­το­στά βαθιά. Αρχί­στε να θάβετε τα απο­μει­νά­ρια της κου­ζί­νας σας και άλλα οργα­νικά υλικά στην τάφρο και να τα σκε­πά­ζετε καθώς προ­χω­ράτε με κομ­μένα φύλλα, κομ­μένο γρα­σίδι, άχυρο ή χώμα. Κάθε χρόνο ή κάθε σαι­ζόν, μπο­ρείτε να εναλ­λάσ­σετε την τοπο­θε­σία της τάφρου σας. Μπο­ρείτε να θάψετε μια μεγάλη ποι­κι­λία οργα­νι­κών υλι­κών, χωρίς τον φόβο να τρα­βή­ξετε ζώα ή να δημιουρ­γή­σετε ανα­ε­ρό­βια δυσο­σμία. Με αυτή τη μέθοδο μπο­ρείτε να κομπο­στο­ποιείτε όλο τον χειμώνα.

Έλεγ­χος της θερ­μο­κρα­σίας του κομπόστ σας

Μπο­ρείτε να ελέγ­χετε τη θερ­μο­κρα­σία με πολ­λούς τρό­πους. Πρέ­πει καταρ­χήν να προ­μη­θευ­τείτε ειδικά θερ­μό­με­τρα για κομπόστ. Εναλ­λα­κτικά, μια πιο εμπει­ρική μέθο­δος σας επι­τρέ­πει να χρη­σι­μο­ποιείτε το χέρι σας για να ελέγ­χετε τη δια­δι­κα­σία και να γυρί­ζετε το μείγμα.

Η θερ­μο­κρα­σία σε μια θερμή κομπο­στο­ποί­ηση πρέ­πει να είναι πάνω από 37°C. Καθώς η φυσιο­λο­γική θερ­μο­κρα­σία του σώμα­τός μας είναι 35–36°C, αν νιώ­θετε πως ο σωρός είναι ψυχρός, τότε είναι βέβαιο πως πρέ­πει να ανα­κα­τέ­ψετε τον σωρό! Αν νιώ­θετε με το χέρι πως ο σωρός είναι τόσο ζεστός όσο το καυτό νερό στον νερο­χύτη σας, τότε η κομπο­στο­ποί­ησή σας προ­χω­ράει καλά.

Αν νιώ­θετε με το χέρι πως ο σωρός είναι πολύ ζεστός και παράλ­ληλα ανα­δί­δει μια μυρω­διά αμμω­νίας, τότε θα πρέ­πει να προ­σθέ­σετε περισ­σό­τερο άνθρακα (καφέ υλικά) καθώς το επι­πλέον άζωτο προ­κα­λεί ανα­ε­ρό­βια απο­σύν­θεση και το απο­τέ­λε­σμα είναι δυσο­σμία και περισ­σό­τερη ζέστη.

Ανα­ε­ρό­βια = Χωρίς οξυ­γόνο
Αερό­βια = Με παρου­σία οξυγόνου

ΠΡΟΣΟΧΗ:
Μην προ­σθέ­τετε ασβέ­στη στον σωρό σας, γιατί θα προ­κλη­θεί μια χημική δια­δι­κα­σία που θα απε­λευ­θε­ρώ­σει ατμούς αζώ­του υπό μορφή αμμω­νίας. Αυτό θα στε­ρή­σει από τους μικρο­ορ­γα­νι­σμούς που δου­λεύ­ουν για σας το άζωτο που χρειάζονται.

Βοή­θεια! Υπάρ­χουν έντομα στο κομπόστ μου!
Είναι φυσιο­λο­γικό! Μια σειρά από έντομα όπως σαρα­ντα­πο­δα­ρού­σες, μυρ­μή­γκια, ψαλί­δες κλπ, ακόμα και γαιο­σκώ­λη­κες. είναι εκείνα που προ­κα­λούν την αρχική διά­σπαση των σκλη­ρών υλι­κών – δαγκώ­νο­ντας, μασώ­ντας και μειώ­νο­ντας το μέγε­θος των υλι­κών. Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα την αύξηση της επι­φά­νειας που θα δου­λέ­ψουν οι μικρο­ορ­γα­νι­σμοί. Η φύση λει­τουρ­γεί με πολ­λούς τρόπους.

Πότε είναι έτοιμο το κομπόστ;

Το κομπόστ είναι έτοιμο όταν είναι σκούρο καφέ και εύθρυ­πτο. Αν η υφή του δεν είναι ομοιό­μορφη, τότε περά­στε το μέσα από μια σήτα για να απο­μα­κρύ­νετε τα μεγάλα κομ­μά­τια, τα οποία θα επι­στρέ­ψετε στον σωρό για περαι­τέρω κομποστοποίηση.

Το έτοιμο κομπόστ έχει μια γήινη μυρω­διά και δεν μυρί­ζει άσχημα.

Η θερ­μο­κρα­σία του έτοι­μου κομπόστ είναι η θερ­μο­κρα­σία περιβάλλοντος.

Μπο­ρείτε να βάλετε μια μικρή ποσό­τητα κομπόστ σε μια πλα­στική σακούλα που θα τη σφρα­γί­σετε. Αν δεν δια­πι­στώ­σετε καθό­λου υγρα­σία, τότε το κομπόστ σας είναι έτοιμο.

Πώς να χρη­σι­μο­ποιείτε το κομπόστ

Το κομπόστ είναι ένα ιδα­νικό πρό­σθετο για το χώμα σας. Όμως θα πρέ­πει να χρη­σι­μο­ποιείτε μόνο ώριμο κομπόστ. Αν δεν το κάνετε, τότε οι μικρο­ορ­γα­νι­σμοί θα κλέ­βουν θρε­πτικά στοι­χεία από τα φυτά σας, καθώς θα συνε­χί­σουν να απο­συν­θέ­τουν το ατε­λές κομπόστ.

Προ­σθέ­στε 2 με 7 εκα­το­στά κομπόστ στην επι­φά­νεια του χώμα­τός σας και σκα­λί­ζο­ντας ανα­μείξτε το σε βάθος 10–15 εκα­το­στών. Μπο­ρείτε επί­σης να χρη­σι­μο­ποιείτε το κομπόστ σαν εδα­φο­κά­λυψη. Αυτό είναι μια πολύ καλή χρήση του, καθώς θα συνε­χί­σει να δια­σπά­ται. Όπως με κάθε τύπο εδα­φο­κά­λυ­ψης, θα πρέ­πει να το ανα­νε­ώ­νετε μια ή δύο φορές τον χρόνο. Σαν μείγμα για γλά­στρα πρέ­πει να χρη­σι­μο­ποιείτε μόνο ώριμο κομπόστ και να το ανα­μει­γνύ­ετε με κάποιο υλικό που βελ­τιώ­νει την απο­στράγ­γιση, όπως άμμο, περ­λίτη ή βερμικουλίτη.

Τέλος, το κομπόστ περιέ­χει μικρές ποσό­τη­τες αζώ­του και μικρο­στοι­χεία που μπο­ρούμε να τα χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε σαν “τσάι” για τα φυτά σας. Γεμί­στε μια τσά­ντα από του­λου­πάνι, λινά­τσα ή κάποιο άλλο πλε­χτό ύφα­σμα με κομπόστ και βυθί­στε το σε ένα κουβά νερό για μια ώρα. Το απο­τέ­λε­σμα είναι ένα “τσάι”, ένα αραιό, υγρό λίπασμα.

Προ­βλή­ματα

Συνη­θι­σμένα προ­βλή­ματα με την κομπο­στο­ποί­ηση και προ­τει­νό­με­νες δράσεις:

Πρό­βλημα Αιτία Δράση
Δυσο­σμία Πολλή υγρα­σία Προ­σθέ­στε πριο­νίδι και αναμείξτε
Πολύ άζωτο Προ­σθέ­στε “καφέ” υλικά (άνθρακα)
Ο σωρός δεν ζεσταίνεται Δεν έχει αρκετό νερό Προ­σθέ­στε νερό
Ο σωρός είναι μικρός Φτιάξτε μια σωρό με ελά­χι­στες  δια­στά­σεις 90Χ90Χ90 εκατοστά
Λίγο άζωτο Προ­σθέ­στε “πρά­σινα” υλικά (κομ­μένο γρα­σίδι, υπο­λείμ­ματα φρού­των και λαχα­νι­κών) και ανα­μείξτε (άζωτο)
Πολύ χοντρά υλικά Κόψτε ή θρυμ­μα­τί­στε τα υλικά σας για να γίνουν μικρότερα
Έλλειψη οξυ­γό­νου Ανα­κα­τέψτε τον σωρό
Ο σωρός προ­σελ­κύει μύγες, τρω­κτικά και ζώα Στον σωρό υπάρ­χουν φαγητά πλού­σια σε πρω­τε­ΐ­νες, λίπη και σάκχαρα Μην προ­σθέ­τετε ποτέ κρέας, κόκαλα, λιπαρά τρό­φιμα και γαλα­κτο­κο­μικά στον σωρό σας
Υπάρ­χει εκτε­θει­μένο φαγητό Να θάβετε τα υπο­λείμ­ματα φαγη­τών σε 15–30 εκα­το­στά βάθος τουλάχιστον